هفت خبر

جستجوی مطالب

لوگوی دوستان

هفت لینک

طراح قالب

شبهه در حقوق کیفری ایران (قسمت اول) 

در حقوق کیفری ایران، در مباحث مربوط به حدود و بنا به قول بسیاری تعزیرات (وحتی بنا به اعتقاد معدودی قصاص)، اشتباه و یا جهل به حکم قانون و یا موضوع حکم، رافع مسئولیت کیفری است. این امر(در مورد اشتباه در حکم قانون) بر خلاف اصلی مبرهن است که مقرر می دارد "جهل به قانون، رافع مسئولیت کیفری نیست".

استثناء مذکور، به دلیل حساسیت بسیار شارع در مورد حدود الهی می باشد؛ حساسیتی تا بدان اندازه که ندانستن قانون و یا بروز اشتباه در این خصوص را موجب عفو انجام دهنده عمل می داند. آن چنان که پیداست شارع در این گونه موارد خاص، با دقت نظر بیشتر به جرم و مجرم نگریسته و دیدی استثنائی نسبت به آنها داشته است.

"قاعده دراء"، مبنا و پایه این استثناء قانونی شده در حقوق کیفری ایران (و به تبع فقه امامیه) است که امروزه در موارد قابل توجهی، می توان کاربرد آن را به عینه مشاهده نمود.

با نگاهی کوتاه به آنچه که در آیات قرآنی و روایات و فقه امامیه آمده است، می توان به راحتی به این نکته پی برد که شارع با این تنگ نظری ها و سخت گیری های ویژه در این گونه موارد، در نظر داشته تا مجازات چنین اعمالی را تنها هنگامی به اجرا بگذارد، که انجام عمل محرز و علم و آگاهی مجرمین بدانچه انجام داده اند، خالی از هرگونه شک و شبهه ای باشد.

شبهه چیست؟

در کنار کلمه شبهه، از کلمات دیگری هم چون شک، ظن، علم اجمالی و ... نیز استفاده می شود، اما شبهه در لغت به معنای "التباس و اشتباه درست به نادرست و حق به نا حق و هم چنین واقع به موهوم" است. شبهه اصطلاحا در نزد فقهای امامیه، تعاریف متفاوتی دارد؛ از "عدم العلم و عدم القطع به حرمت و ممنوعیت عمل یا ترک فعل" گرفته تا "قطع به حلیت و اباحه آنچه که در واقع محرم است" (و البته عده ای نیز آن را به ظن و گمان تعبیر نموده اند). به هر ترتیب به نظر می رسد که مقصود از شبهه در بحث حاضر، هر دو معنای اخیرالذکر را در بر می گیرد، زیرا در هر دو، واقع از شخص پنهان مانده است و اجمالا می توان چنین گفت که شبهه در جایی کاربرد دارد که یک حالت پنجاه به پنجاه درمیان باشد، به گونه ای که ذهن نتواند طرف هیچ کدام از حالات را بگیرد.

شبهه انواع و اقسام گوناگونی دارد که به نظر می رسد شبهه حکمیه و شبهه موضوعیه نزدیک ترین نوع شبهات به بحثی است که در اینجا بدان خواهیم پرداخت که اجمالا می توان گفت دو مجرای اصلی این دو در اصول فقه، در دو اصل برائت و احتیاط می باشد.

منشا بحث در کجاست؟

"ادرئوا الحدود بالشبهات"؛ این مستندترین و مستحکم ترین پایه و مبنایی است که به هنگام سخن گفتن از قاعده دراء به میان می آید، حدیثی که هم در کتب اهل سنت بدان اشاره شده و هم در کتب اهل تشیع و علاوه بر این، به استناد دلایل بسیار دیگری از قبیل "تسالم اصحاب بر حجیت این قاعده" و "مطابقت مفاد قاعده با اصول عقلی" و "در دست بودن روایات دیگر از این قبیل در خصوص عذر جاهل"، معتبر و مستند شمرده شده است.

ملاک عروض شبهه

در این خصوص، پاره ای معتقد به اعتبار حصول شبهه نزد قاضی و عده ای معتقد به اعتبار حصول آن نزد متهم هستند، اما موجه تر به نظر می رسد که با توجه به اینکه در قاعده دراء، حکم وجوب دفع مجازات بر نفس طبیعت شبهه بار شده و دیگر صنف خاصی از شبهه (نزد متهم یا قاضی) مورد نظر نبوده و موضوع در این قاعده، بحث نفس شبهه است، حصول شبهه را نزد هردو معتبر دانسته و در این باره قائل به تفکیک نگردیم.

خدا گلچین است 

بسم الله

مباحث بسیاری به ذهنم می آید که این بار می توانستم آنها را در اینجا بیان کنم؛ از سخنرانی میرحسین گرفته تا دستگیری فعالین دفتر تحکیم طیف علامه و ... اما احساس می کنم که سرمقاله هایم در این چند مدت، به نوعی روزمره شده و از دغدغه ای که در ذهنم برای اینجا داشتم، فاصله گرفته است.

دغدغه های ذهنی که بنا بود در اینجا مطرح گردد، آرام آرام جایشان را به تحلیل های متاثر از ایام در حال گذر داده اند و از این روی است که تصمیم گرفته ام دوباره از چیزی بنویسم که انحصارا تعلقی به امروز ما ندارد و مبتلا به دیروز و امروز و احتمالا آینده ما نیز هست.

"ما مرده پرستیم"، این جمله را هزاران بار شنیده ایم و آن معادل کم و بیش بی ادبانه ترش را که "سگ مرده هزار صاحب دارد". این را من به شخصه بارها و بارها در مواجهه با خود و دیگرانم دیده و لمس کرده ام. ما ایرانی ها اصولا از چیزهای زنده زیاد خوشمان نمی آید و مرگ را شرط عزت آدمیزاد می دانیم و همیشه نیز غبطه از دست داده ها را می خوریم.

نمی دانم تا کنون دیده اید بچه هایی را که موجود خزنده ای را با تلاش و همت بسیار می کشند و سپس در سوگ مرگش مراسم عزاداری کودکانه ای را برپا می کنند، این رفتار کودکانه از همان هنگام کماکان در ذهن و جان ما باقی می ماند و مفهوم مرگ و عدم را هم معنی با عزت و شرافت تعریف می کند.

به سیاست بیاییم؛ در این روزها در این کوچه و برزن، چه قدر می شنوید که "صد رحمت بر خاتمی، لااقل..." و در این جای خالی سه نقطه هزاران دلیل ترجیح و تشویق خاتمی گذارده می شود، حال آنکه همین اتفاق در مورد خود خاتمی و البته رفسنجانی (در مقایسه با میرحسین) نیز روی داده است. زمانی که ایشان بر مسند ریاستند، متهم به مال اندوزی و خراب کاری و بی تدبیری می شوند، اما آن هنگام که بنا به جبر دموکراسی نیم بند، از ریاست دولت کنار می روند، نماد عزت و شرافت و صداقت می گردند و البته به خوبی می دانیم که این هر دو نگاه، دور از واقع و واقعیت است.

به میان خویش و اجتماع برگردیم و هزاران هزار نمونه بارز آدمیانی را به خاطر بیاوریم که در زمان حیات مهجور و منفور بوده اند و از قضا به هنگام مرگ، با این جمله بدرقه شده اند؛ "خدا گلچین است، خوب ها را می برد"؛ انسان هایی که در زمان عمرشان با هر کنایه و تهمت و بی احترامی دیگر مواجه شده اند، یک شبه به گلی خوش بوی تبدیل می شوند، چرا که ما دیگر نه از جانب ایشان احساس خطری می کنیم و نه اینکه می توانیم آزاری به ایشان برسانیم.

به سنت دینی و عرف مذهبی نگاه کنیم؛ بارها و بارها دیده ام که جمعی نشسته و غیبت ها در انواع و اقسام گوناگون در آن موج می زند، اما تا سخن از مرده ای به میان می آید، همه نگاه ها به شخص راوی معطوف شده و یک صدا فریاد می زند که "غیبت مرده نکن".

به تاریخ مکتب همیشه مظلوم مان تشیع بنگریم؛ نقطه عطف تاریخ تشیع در چیست؟ "قیام کربلا"؛ قیامی که به محض شهادت سردمدارش، زنده شد و تا کنون نیز زنده است. شاید بفرمایید "ما اهل کوفه نیستیم"، اما نگاهی به برنامه های خوش ساخت صداوسیمای وطنی ما بیندازید. تا کنون شهید شیمیایی یا فرمانده لایقی را دیده اید که به شهادت رسیده باشد و صداوسیما پس از شهادتش، برنامه ای کامل و جامع حاوی مصاحبه با او و خانواده اش پخش ننماید. "حاج داوود کریمی" را به خاطر دارید. هر سال برای شهادتش ویژه برنامه پخش می کنند ولی در زمان حیاتش...

ما نیز به هنگام پخش چنین برنامه هایی، همگی زارزار اشک می ریزیم و لابه می کنیم، در حالی که در میان اطرافیانمان لااقل یک بازمانده از جنگ وجود دارد ولی هم او را طرد می نماییم و یا سراغی از حالش نمی گیریم.

قبرستان های ایران زمین را دیده اید، مملو از انسان های مقید به سرزدن به مردگانشان به صورت هفتگی و یا ماهیانه، در حالی که حوصله مهمانی رفتن و مهمانی دادن را ندارند و در زمان حیات گاها سالی یک بار هم سراغی از هم نمی گرفتند.

این است که یک بار دیگر هم اشاره داشتم که ما "ملت همیشه دیریم" و همیشه دیر می رسیم.

سخن کوتاه، اما باور کنید که آنچه دربالا آمد، صرفا واگویه ای از احوال و اوضاع درونی شخص نگارنده بود، شاید که مسببی باشد برای نگاهی دوباره به باطن هایمان.

شتری که در سفارت خوابید 

بسم الله

همین چند مدت پیش بود که نکاتی در خصوص لزوم برخورد نرم و ابراز رفتاری همراه با عقلانیت و دوراندیشی و حفظ کرامت و ارزش انسانی، در مواجهه با بدحجابان را متذکر شدم و به صراحت این گونه برخوردها را نه تنها بی اثر دانستم، بلکه حتی تصریح نمودم که اندک اندک بوی تاثیر منفی از آنها بالا خواهد آمد، گرچه آن هنگام به علت پاره ای حوادث، از نگاشتن آنچه در ذهن داشتم، خودداری نمودم و در اثر آنچه که بیان می داشتم نیز مخالفت ها و انگ های بسیاری را به گوش شنیدم و مهر سست عقیده و مذبذب خوردم ولی اکنون گویی حامیان قدیم، دیگر شترها را بر در خانه خود نیز دیده اند، چه اگر بنای شیوع رفتار و کردار حساب نشده ای پا بگیرد، تر و خشک با هم در آتش بی درایتی آن خواهند سوخت.

"رحماء بینهم و اشداء علی الکفار"، این سیاست دین مبین اسلام برای پاسداری از اعتقاد مومنین از سویی و مقابله با کافردلانی است که حقیقت را با تمام توان دفع می نمایند؛ سیاستی که قاعدتا می بایست مورد توجه حکومت ها و دولت های اسلامی نیز قرار گرفته باشد.

اتفاقی که این روزها در خصوص مبارزه با بدحجابان و اراذل و اوباش و خلافکاران وطنی صورت می گیرد، در مقایسه با نوع برخورد افتان و خیزان دولت اسلامی با کشورهای خارجی (که کافردل و بیگانه می داندشان و نگارنده نیز شک و شبهه ای در سوءنیت آنها ندارد)، به خصوص وقتی که این مقایسه به صورت موردی صورت پذیرد، داستان جالبی را رقم خواهد زد، اما همین داستان که بارها و بارها بیانش داشته و مورد نصیحت دوستان و عتاب منتقدان قرار گرفه ام، هنگامی واضح تر و روشنتر مصداق می یابد که دایره "خودی ها" را به غایت تنگ و محدود گرفته و حتی تمامی بدحجابان و اراذل و اوباش و نوچه هایشان را داخل در آن ندانیم و تنها به سراغ موافقین نظام و انسان های مومن و صالح و لشکریان مخلص خدا (به تعبیر خود دولتمردان) برویم و سپس مقایسه ای با نوع رفتار در برابر بیگانگان و کفار داشته باشیم.

حوادثی که چند روز پیش روبه روی سفارت انگلیس اتفاق افتاد و تصاویر و  فیلمی که از سوی پاره ای رسانه منتشر شد، حکایت از نگاهی تند و خشن به دانشجویان معترض به جشن و پاکوبی داخل سفارت انگلیس داشت؛ نگاهی که حتی منجر به ضرب و شتم دسته جمعی تعدای از دختران دانشجوی بسیجی شد.

انگلیس، روباه پیر و استعمارگر باسابقه و دشمن ایران است؛ این اعتقاد درونی تک تک مسئولان محترم دولت اسلامی است. اما یک سوال؛ جایگاه دانشجویان بسیجی در نزد دولتمردان ما کجاست؟ گمان نکنم احدی از مسئولین دولتی در قلب و لسانشان بر این عقیده باشند که بسیجیان دانشجو، دشمن ایران یا اسلام و یا تهدید کننده منافع ملی مان باشند؛ چه اینان خودی اند و حتی پس از مشاهده صحنه ضرب و شتم دختران بسیجی، چون بر این نیت نبودند که موضوع حساسیت خاصی را برای جمهوری اسلامی ایران برانگیزاند، با آرامش محل را ترک کرده و بقای نظام و خدشه وارد نشدن بدان و حفظ منافع را بر تمامی منافع شخصی خویش ترجیح دادند.

اما چگونه است که بر روی دیگر سکه، تصویر ملاطفت و رافت اسلامی با متجاوزین به آب و خاک این مرزوبوم نقش بسته است؟ مگر قرار بر این نیست که بر "خودی ها" رحم کنیم و با کفار با شدت انقلابی برخورد نماییم؟ چگونه است که دولتی اسلامی، خط مشی ای معکوس را در پیش گرفته و با آزار و اذیت و تحدید "خودی ها"، آغوش باز رحم و رافت و مهربانی خویش را بر بیگانگان متجاوز باز کرده است؟

نمی دانم، اما انصاف بداریم که این فکر به ذهن هر بیننده بی طرفی خطور خواهد کرد که اگر امروز آن حلقه "خودی" نیز به همان مقدار از قدرت و اقتدار بهره برده بود، امروز کمافی السابق مصداق "رحماء بینهم و اشداء علی الکفار" بودیم...

"مملکت" 

بسم الله

موضع گیری خشک و بدون تفکر و عجولانه و احساساتی (یا خوب یا بد)، همیشه ما را از دیدن واقعیت دور می کند. وقتی که فیلم تقاطع به کارگردانی ابوالحسن داوودی ساخته شد، انتقادات و بلکه حملات بسیاری را نه بر شکل و فرم آن و بلکه در باره محتوای آن دیدم و خواندم و از همین رو بود که تا تصمیم گرفتم چیزی ببینم، تقاطع انتخاب اولم شد.

می گفتند تقاطع بیانیه ای سطح پایین و تکراری بر علیه قشر فرهیخته و فرهنگ مدار و پر شور و شعور جوان ماست و از بالا به ایشان می نگرد، آن هم با همان نگاهی که پاره ای از پدران و مادران (نسل مسن جامعه) به نسل نوپا و رو به رشد جوان ایرانی دارند، آن قدرهمین تحلیل خاص با اشاره به قسمت های مختلف فیلم تکرار شد، که به نظر می آمد دیگر انتقادات تکراری شده است.

به هر ترتیب نه من در مقام نقد یک اثر سینمایی هستم و نه اساسا چنین نیتی را دارم، تنها دیدن شخصیتی در فیلم، من را ترغیب به نوشتن در این خصوص کرد:"مملکت"؛ زنی سیاه چهره و با عینک های ته استکانی که حتی راه رفتنش هم ایراد دارد و خسته و رنجور، تنها با فروش لوازمی امرار معاش می کند، تا تنها بتواند زندگی کند (که البته گویی کارگردان برای از دست ندادن جنبه شعاری فیلم، پسری پاک و معصوم را هم در کنار این پیرزن قرار داده است). نگاه پیرزن، حرکاش، جملاتش، عقایدش و دست و پای بیهوده ای که می زند، همه و همه به اضافه نام و نشانش، من یکی را که به یاد "مملکت" خودمان انداخت؛ علیل، فرسوده، رنجور، خسته، شکسته و تنها به امید نان شب.

نمی دانم تا چه حد، اما گمان می کنم که شخصیت "مملکت" در فیلم، گویی وظیفه نمایش اوضاع و احوال جامعه فعلی ایرانی را بر عهده داشت، هم چنان که احساس قرابت و تفاهم خاصی را برای من ایجاد کرد! به هر حال شاید "مملکت" از دید من این گونه باشد، اما آیا واقعا "مملکت"، این گونه است؟

..............................

پ.ن1: من خودم هم جواب واضح و روشنی برای این سوال ندارم

پ.ن2: بنده هم هنوز لااقل به لحاظ سنی جزء قشر جوان به حساب می آیم

پ.ن3: جدای از تمامی این انتقادات، دیدن "مملکت"، خالی از لطف نیست...

ازدواج موقت؛ کی و کجا؟ 

بسم الله

"زنانى را كه متعه  مى‏كنيد، مهر آنان را بايستی بپردازيد" (آیه 24 سوره نسا)، این آیه پایه تمام مباحثی است که در فقه در باب ازدواج موقت آمده است، آیه ای که گرچه پاره ای از مفسرین اهل تسنن آن را تنها حمل بر ازدواج دائم نموده اند، اما بیشتر آنان  به اضافه تمامی مفسرین شیعه، همان برداشت رایج را از آن کرده اند و این تا بدانجاست که فی المثل فخر رازی (که شهرت فراوانی در خصوص اشکال گرفتن به مسائل مربوط به شیعه دارد) در این خصوص می گوید: "ما بحثی نداریم که از آیه فوق حکم جواز متعه استفاده می شود". مضاف بر این، روایات قابل توجهی از اهل بیت در ذیل آیه آمده است که آن را به متعه تفسیر و تبیین می کند (امام باقر: "قرآن مجید در این باره سخن گفته آنجا که می فرماید...").

متعه به این معنا و صورت، ظاهرا از ابداعات اسلام بوده و دلیل چندان محکمی بر وجود سوابقی قبل از این در دست نیست، گرچه در همین اواخر اندیشمندانی از دیگر کشورها هم چون راسل، پیشنهادی مشابه آن را با عنوان "ازدواج رفاقتی" مطرح کرده اند.

روایات متعدد از پیامبر اکرم مبنی بر اینکه ازدواج موقت در آغاز رسالت شروع و حلال گردیده و حتی مسلمانان نیز در آغاز بدان عمل می کردند و دیگر سخنان ایشان در همین راستا به انضمام روایات و احادیث فراوان از اهل بیت (به گونه ای که تنها در وسائل الشیعه 32 مورد در خصوص حلیت و 16 مورد در خصوص استحباب بعضا شدید ازدواج موقت ذکر شده است)، دلیل دیگر فقهای شیعه بر جواز این اقدام است؛ امام علی ابن ابی طالب: "قانون متعه، رحمتی است از طرف پروردگار بر امت محمد (ص)"، امام صادق: "هرکس ازدواج موقت را حلال نشمرد از ما نیست"، امام باقر: "... حضرت علی دائما تکرار می کرد که اگر خلیفه دوم در حکم متعه بر من سبقت نگرفته بود هیچ کس مرتکب زنا نمی شد مگر انسان های بدکار"، امام صادق: "در باب حلیت متعه هم از قرآن استفاده شده است و هم از سنت" و " کراهت دارم که مرد مسلمان از دنیا برود در حالی که متعه ای انجام نداده است" و ...

جدای از مستندات فوق، روایتی در کتب معروف اهل تسنن دیده می شود که در آن از فرزند خلیفه دوم درباره متعه سوال می گردد و او با استناد به "سنت مقدس پیامبر"، این کار را امری حلال و خوب می داند.

اما آنچه در این میان موجبات اختلاف نظر میان فقهای شیعه و سنی را به وجود آورده است، ادعای نسخ آیه 24 سوره نسا است. ادعای نسخی که گویا با دو قول متفاوت انجام گرفته است؛ عده ای نسخ آن را مربوط به اواخر عمر پیامبر دانسته و عده ای آن را صراحتا به زمان حکومت خلیفه دوم منتسب می دانند.

با توجه به روایات فراوانی که از پیامبر اکرم در خصوص ازدواج موقت آمده است (من جمله روایت عبدا.. ابن مسعود) و هم چنین حدیث جابر: "ما متعه می کردیم در زمان رسول ا... و ابوبکر، تا آنکه خلیفه دوم این کار را ممنوع کرد" و ادله ای که از سوی پاره ای در خصوص توجیه اقدام خلیفه دوم آمده است، اثبات این ادعا که متعه در زمان حیات پیامبر نسخ شده، بسیار مشکل می نماید، چه جدای از این مباحث، بسیار قابل قبول تر و عقلانی تر می بود اگر خلیفه دوم در آن جمله معروف خویش، حکم به حرمت متعه را منتسب به پیامبر می نمود تا بدین صورت اقبال عمومی را به سخن خویش جلب کند، حال آنکه که عین عبارت "انا احرمهما" خود به تنهایی معرف شخص تحریم کننده می باشد.

اما در میان آن دسته که نسخ آیه مذکور را مرتبط با شخص خلیفه دوم می دانند نیز دو نظر موجود است؛ عده ای سخن از نسخ آیه می گویند، در حالی که پس از پیامبر اکرم کسی توان نسخ آیات قرآن را ندارد چه در غیر این صورت ادعای جاودانگی قرآن، مورد تشکیک قرار خواهد گرفت و عده ای دیگر این اقدام را به اصطلاح یک نوع "حکم حکومتی" می دانند که با توجه به مصلحت زمانه (اقبال شدیدی که به خاطر ثروت مند شدن مسلمین به متعه به وجود آمده بود و فرزندان بسیاری را بر بیت المال تحمیل می نمود و هم چنین شکایت زنان دائم پاره ای از مسلمین به خلیفه دوم و رکود ازدواج دائم) صادر شده است که همان گونه که می دانیم با انقضای شرایط خاص صدور حکم، اثری دیگر دربرنخواهد داشت.

جدای از اختلافات فوق الذکر (که حتی پاره ای از اهل تسنن نیز آن را قبول نداشته و حکم به حلیت متعه می دهند)، اتفاق فقها و علمای شیعه بر جواز و حلیت ازدواج موقت است تا بدانجا که مرحوم شیخ حر عاملی آن را از ضروریات مذهب تشیع دانسته است.

آنچه که بیانش در اینجا پس از بیان حکم کلی متعه لازم می نماید، نقش شرایط زمان و مکان در آن است. به نظر می رسد در پاره ای از احکام شریعت اسلام، توجه و عنایت ویژه ای به شرایط و اوضاع و احوال پیرامون یک حکم شده است. چیزی که دربحث ازدواج موقت نیز به وضوح قابل مشاهده است؛ از دو حدیث امام صادق در خصوص حرمت متعه برای دو تن از یارانش و حرمت متعه در مدینه و مکه گرفته تا احادیثی که از سوی دیگر ائمه در زمانی دیگر بیان شده است ("در مورد متعه بر من اصرار نورزید ... پس به واسطه متعه از زنانتان باز نمانید تا آنان کافر شده و تبری پیدا کنند ... و ما را لعنت کنند"، "متعه حلال مطلق است البته برای کسی که خدا او را به واسطه ازدواج بی نیاز نکرده باشد" و ...) و حدیثی از حضرت علی مبنی بر حرمت این اقدام که البته حمل بر تقیه شده است.

آن چنان که از احادیث ائمه اطهار نیز بر می آید، شرایط زمان و مکان برای ایشان در بیان حکم متعه از درجه اهمیت بالایی برخوردار بوده است، تا جایی که در زمانی تمامی مسلمین را تشویق بدین کار نموده و در زمانی دیگر متاهلین را از آن باز می داشتند و یا انجام آن را در مکانی خاص حرام می کردند.

فقهای شیعه نیز علی رغم اجماع بر جواز و حلیت متعه، همین تفاوت ها را گویی  به ارث برده اند و از این روست که گاهی با توجه به شرایطی خاص عده ای از ایشان، حکم به عدم جواز ازدواج موقت می دهند و گاه با توجه به شرایطی دیگراین اقدام را واجب می شمارند.

نظرات فقهی متعدد معاصرین نیز دلیلی جز همین اختلاف برداشت ها  از اوضاع و احوال زمانه ندارد؛ تا بدانجا که فی المثل آیه الله صانعی در خصوص متعه چنین حکم می دهد: " اساساً عقد موقّت در اسلام، براي رفع ضرورت است، نه عيّاشي مشروع و يا عِدل ازدواج دايم قرار گرفتن. بنابراين، براي كساني كه همسرشان در اختيار آنهاست و مي توانند غريزه جنسي را به وسيله همسر اطفا نمايند، عقد موقّت، ولو نسبت به زن مسلمان، به نظر اين جانب، محلِ اشكال، بلكه محكوم به منع و عدم جواز است و وسيله خراب شدن و از بين رفتن كانون زندگي و محيط سكن و آرامش و صدها ضرر ديگر است و براي رفع مشكل جوانان، بايد به دنبال راههاي ديگر بود كه مشكل ازدواج دايم جوانان را مرتفع سازد." و آیه الله منتظری این گونه: "ازدواج موقت برای همه مجاز است، ازدواج موقت از بی بند وباری جلوگیری می کند، همان گونه که ازدواج دائم نیز از فحشا و گناهان جنسی جلوگیری می نماید. بی بندوباری زمانی پیدا می شود که زن و مرد بدون محدودیت و برقراری رابطه زوجیت با یکدیگر روابط نامشروع داشته باشند و اصولا یکی از فلسفه های تشریع ازدواج موقت جلوگیری از شیوع فحشا در جامعه می باشد." و آیه الله مکارم شیرازی نیز به نحوی دیگر :" ازدواج موقت اگر مورد سوء استفاده واقع نشود، پاسخگوى قسمتى از ضرورت هاى اجتماعى در مورد جوانانى است كه قادر به ازدواج دائم نيستند يا مسافرانى كه به خاطر كارهاى تجارى و اقتصادى يا تحصيلى يا جهات ديگر مدتى از خانواده خود دور مى‏مانند و مواردى ديگر از اين قبيل و مبارزه با ازدواج موقت راه را براى توسعه فحشا در ميان اين گروهها باز مى‏كند، مخصوصا در عصر و زمان ما كه سن ازدواج دائمى به علل مختلفى بالا رفته و از سوى ديگر عوامل تحريك كننده شهوات، بسيار فراوان است.اگر اين راه بسته شود، راه براى فحشا به يقين گشوده خواهد شد، اما بار ديگر تكرار مى‏كنيم كه ما با هر گونه سوء استفاده از اين حكم اسلامى، و آن را بازيچه دست هوسبازان قرار دادن، و زنان را به آلودگى كشاندن، شديدا مخالفيم."، گر چه تمامی ایشان بر این عقیده اند که : "ازدواج موقت یکی از احکام مسلم فقهی است". اما در عین حال "مد نظر گرفتن شرایط" و "تحلیل متفاوت آنها از آن" کار را به اختلاف نظر می کشاند.

جدای از نظرات مستند مذکور، عده ای از علما نیز ازدواج موقت را نه به عنوان راهکار اول بلکه به عنوان راه حل دوم می دانند و آن را تنها در شرایط اضطرار جایز می شمارند، هم چنان که محمد هادی طلعتی (مدرس حوزه و دانشگاه) در این خصوص می گوید: "آنچه به نظر بنده می رسد این است که حکم ازدواج موقت مثل یک حکم در حالت اضطرار و حرج است و از این روست که من معتقدم که نه ما می توانیم این اقدام را به عنوان یک روش اجتماعی ترویج کنیم و نه اینکه آن را تقبیح نموده و بگوییم ذاتا بد است، بلکه تحت شرایط خاص و با رعایت موازینش قابلیت اجرا دارد."

نمونه بارز تر مدنظر قرار دادن شرایط مختلف، استفتایی از دفتر آیه ا... العظمی حکیم است که تصریح می دارد: "لذا ازدواج موقت در همه وقت جایز است ولی گاهی به عللی مکروه می شود، بلکه احتمال دارد در بعض مواقع به عنوان ثانوی حرام نیز باشد، کما اینکه موجب هتک مومن و یا ضرر شرعی معتد به شود"

این تفاوت دیدگاه ها در خصوص نفس ازدواج موقت به شرایط و احکام آن نیز سرایت نموده است و بعضا اختلاف نظرات قابل توجهی مابین فقهای معاصر (که البته ریشه در نظریات فقهی قدما دارد) را به وجود آورده است که لزوم عربی بودن صیغه عقد، اذن پدر برای دختر باکره و اخذ اجازه شوهر برای بیرون رفتن از منزل توسط زن، پاره ای از این اختلافات می باشند.

به هر ترتیب اختلاف نظرات فقها در این خصوص، شاید خود مانعی بر سر ساماندهی به این مساله باشد و به همین خاطر است که دکتر محمدعلی خورسندیان (استاد دانشگاه شیراز) با تاکید بر اصل جواز ازدواج موقت، از این منظر به قضیه نگاه می کند: "بحث در خصوص ازدواج موقت در فضای حکومت اسلامی به دو بخش تقسیم می شود؛ بخش اول شرعیت آن از دیدگاه احکام اولیه است و بخش دوم تعیین تکلیف از منظر مصالح حکومت. در اینکه ازدواج موقت پایه ای شرعی دارد هیچ تردیدی وجود ندارد، اما در فضای حکومت اسلامی، احکام حکومتی بر احکام اولیه ترجیح دارند و بنابراین نظر من بر این است که پژوهش های جامعه شناختی متخصصین آسیب های اجتماعی و تحقیقات اندیشمندان در این خصوص، می تواند راهگشای بحث باشد، به گونه ای که طی حکمی حکومتی تصمیمی مطابق با مصالح روز در این زمینه اتخاذ گردد."

..................................

پ.ن: نکته ای که در خصوص روایات منقول از امام باقر و امام صادق وجود دارد، این است که معمولا این دو امام حکم به استحباب این عمل داده اند و در بسیاری از سخنان خویش نیز به نیت مخالفت و مقابله با اقدام خلیفه دوم تصریح نموده اند.

ضرورت اندیشه های رئیس جمهور 

با سرمایه تان چه می کنید؟ 

ما چه ایم؟ 

بسم الله

والسلام 

از "سی صد" تا یک "سد" 

بسم الله

آن اوایل کار دانشجویی که باورمان نشده بود اصولا دانشجویی حال و هوای خاصی ندارد و بالاجبار به دنبال تزریق حال و هوایی به خودمان بودیم ، یک روز از سر کنجکاوی به دنبال یکی از اساتید مردم شناسی دانشگاه شیراز رفتیم که دکتر امان الاهی نام داشت. آن بزرگوار گویا از به نام ترین اساتید مردم شناسی ایران و محققین فعال بود و البته کتابی هم از سالیان پیش در دست چاپ داشت که آن زمان نیزهم چنان در دست چاپ بود! به هر ترتیب خلق و خوی خوش و سرزندگی استاد ، چنین نتیجه داد که دقایقی طولانی را با او در کنار ماشینش(که به نظرم پیکان کهنه ای بود) به گپ و گفتگو بگذراندیم و از حضرت مصباح گرفته تا ارزش باستانی منطقه مرودشت و اطرافش را مورد عنایت کلمات مان قرار دادیم .

جدای ازاینکه آن روز چه شد و چگونه گذشت من هنوز به خوبی این جملات دکتر را به خاطر دارم که می گفت ما سالهاست مکررا پیشنهادهایی به مسئولین امرداده ایم تا به خرج خودمان تمامی تپه های آن اطراف را واکاوی کنیم و از آثار ارزشمند خاک شده در این نواحی به نفع ملت ایران و تارخ ملت ایران بهره برداری کنیم ، اما گویی روحیه محافظه کارانه حاکم برسیستم مدیریتی (چه در بعد کلان و چه در بعد خرد آن) کمافی السابق اجازه چنین اقدامی را نداده بود (البته برداشت من از دلیل مخالفت مسئولین در آن زمان این بود).

اکنون دست کم 5 سال از آن دیدار ما می گذرد و گویا قراربرآن است تا در همان حوالی سدی آبگیری شود که لااقل تعدادی ، آبگیری اش را مصادف با از کف دادن یا تخریب یک مجموعه باستانی تاریخی می دانند. آبگیری ای که البته در عرصه عمومی چندان بی سروصدا هم نبوده و اتفاقا همین اواخر نیز واکنش تعدادی از دانشجویان شیرازی را در برداشته  است.

به هر حال تمامی اعتراضات مجازی و واقعی علیه این پروژه یک طرف (باتوجه به چرایی اعتراضات) و البته اراده مقامات برای محرومیت زدایی از مناطق محروم  طرف سنگین تر داستان سد سیوند (ونمونه های مشابه و حتی مهم تر از نمونه سد سیوند)  است. اراده ای که استدلالی جز رفع فقرزدایی و توسعه و آبادانی را در برنداشته و شعاری جز تامین عدالت معیشتی را سرنداده است.

اما در این گیرودار تنها دو مطلب است که ذهن نگارنده را درگیر خود کرده است:

ابتدا اینکه چگونه ممکن است مسئول عدالت طلبی آن هم از جنس مردم و برای مردم ، از میان مردم برخیزد ولی اقدام به انجام کاری کند که اقلا به احتمال 1% موجبات از بین بردن میراثی تاریخی را فراهم می سازد ، در حالی که به فرض وجود چنین گنجینه ای ، به راحتی می توان با استفاده از جاذبه تاریخی آن صدها برابر منفعت را سرریز مناطق فقیرنشین و بی بضاعت آن ناحیه کرد.

و سپس اینکه از چه روی است که اقدامی آمریکایی برای تخریب وجهه تاریخی ایران و ایرانیان این گونه با برخورد منفی و قاطع و هجمه تمام عیار احزاب و جریانات و دستگاه ها و سازمان ها و مقامات ریز و درشت کشوری مواجه می شود ولی بی تدبیری عده ای برای برنامه ریزی و تسریع در اجرایی شدن طرحی  که ویرانی بخش قابل توجهی از ثروت ملی در آن محتمل است ، اینگونه با اپیدمی بی توجهی رودررو قرار می گیرد ، آن گونه که صفحات تمامی خبرگزاری ها و سایت ها و وبلاگ ها و روزنامه ها پر از نام "سی صد" می گردد درحالی که کمتر پیش می آید که کوچک ترین جایی برای بیان ویرانگری های احتمالی آبگیری "یک سد" در نظر گرفته شود؟

.......................................

پ.ن1: ماجرای دیدار با دکترمربوط به 5 سال پیش است بنابراین اگر خطایی در ذکر اسم داشته ام گوشزد بفرمایید تا اصلاح شود

پ.ن2: من هم فی الواقع از میزان جدی بودن خطرات این کار چندان اطلاع دقیقی ندارم اما این را می دانم که لااقل عده ای ، این اقدام البته زودهنگام رئیس جمهوری را برای میراث تاریخی آن منطقه خطرناک می دانند.

پ.ن3: با گشت و گذاری در لابلای صفحات اینترنتی دریافتم که موارد مشابه دیگری نیز وجود دارد از قبیل سد کارون 3 و سد سلمان فارسی و... تا جایی که میراث فرهنگی ترجیح می دهد به موارد مهم تر بپردازد و خطرات احتمالی آنها را رفع و رجوع کند تا خود را درگیر تمام مشکلات کند...

پ.ن4: کسانی را دیدم که در توجیه ساخت چنین سد هایی گفته بودند : که "نباید به خاطر مردگان از زندگان گذشت" ... من هم با این استدلال موافقم اما درجاهایی دیگر هم این نکته را دیدم که بالفرض شیوه مصرف آب در بسیاری ازمناطق کشور نادرست است و می شود با راهکارهایی دیگر استفاده ای بهینه از ظرفیت موجود آب را ترویج نمود و یا اینکه این آبگیری عجولانه و حساب نشده سد سیوند است که موجب تخریب آثار تاریخی آن می شود  ضمن اینکه برخی نیزاقدام به آب گیری سیوند را مشروط به کار کارشناسی دقیق تر دانسته بودند و البته صرف نظر از اینها  استدلال لااقل بنده این است که گرچه نمی توان "به خاطر مردگان از زندگان گذشت" ولی می توان به "خاطر زندگان از مردگان سود جست" ضمن اینکه این قبیل موارد ، نشانه هایی هستند که هرکدام بخشی از تاریخ ما را بازگو می کنند...

پ.ن۵:به هر حال تنها کاری که می شد کرد این بود که مدت زمان کافی برای طی یک روند مطمئن جهت شناسایی تمامی آثار باستانی در نظر گرفته می شد که چنین اتفاقی نیفتاد... اما کاش داستان سیوند موجب کسب تجربه ای گردد ... لینکی مانده که جایی در متن نداشت ولی ... :

متشکرم از شما که به حرف من گوش دادید!

بیمارستانی به نام ایران 

بسم الله

اینکه بار نخست چه و چه گونه بنویسم که حداکثر در 20 خط به اتمامش برسانم ، درد بی درمانی شده بود اما گویی تا قلم به دست می آید تنها مشکلی که باقی می ماند محدودیت حوصله مخاطب است ...

آنچه برای باراول می خواهم بر سر مقاله ببرم ، سخنی است که به دفعات در هرجایی که گوش بیکاری صید کرده ام ابرازش کرده ام اما گویی تکرار آن موجبات طیب خاطر و لذت روح و آسودگی خیالم را فراهم می سازد ...

"آگاهی" یا آنچه که دیگرانی آن را "توسعه فرهنگی" می نامند ، از دید این جانب شاه کلید قفل عبور از دالان "نادانی" ( نه به معنای توهین آمیزآن بلکه صرفا به معنای ندانستن) و "عقب ماندگی" و "توسعه نیافتگی" محیط پیرامونی و حتی شاید درونی تک تک من و شمایی است که امروز روز ایران را پر کرده ایم!

شاید بتوان به جرات ادعا نمود که مساله "رشدنیافتگی فرهنگی عموم" ، یکی از موثرترین فاکتورهایی است که ایران را "این ایران" کرده (یک کشور به اصطلاح در حال توسعه) و درد را بر تمام بخش های کوچک و بزرگ اجتماع و حتی قدرت مستولی نموده است ، چنان که گویی بیماری وحشتناکی تمام این مرز و بوم را در خود فروبرده که البته علی الظاهر مبتلایانش نیزغالبا وقعی به آن نمی نهند و دل مشغول روزمره های خویشند و لجام مرض را رها کرده اند تا هر آنچه می خواهد بر سرشان وارد بیاورد...

از همین روست که وقتی کلاف ها در هم می پیچد و همه چیز به هم گره می خورد ، هنوز که هنوز است همانند عباس میرازی فقید دست به دهان می مانند و متعجب و گیچ و گنگ به اطراف می نگرند که : "چه شد که چنین شد؟" و بعد بلافاصله سوالی دیگر را که آن نیزموروثی آبایشان است به خاطر می آورند که : "خب! حال چه کنیم" و این سوال پرسشی دیگر می آفریند و موتور چرخه نادانی را به حرکت در می آورد و انگیزه مشدد طی طریق همان مسیر اشتباه پیشین می شود و ...

و البته تمامی این اتفاقات در حالی رخ می دهد که الزام آگاه شدن و بیدار شدن از خواب زمستانه کهنه و ضرورت "توسعه" ، همگی باز به فراموشی سپرده می شود ، تا زمانی باز اتفاقی دیگر نوادگان این نسل را دست به دهان کند و ایشان نیز بر سنت پیشینیان اصرار ورزند و باز ...

و از همین روست که اگر حتی تمام خاک ایران آسفالته شود و برج های دوقلو و سه قلو بالا برود ، باز هم زنانی در این گیرودار یافت می شوند که وقت اداری را با اختراع گراهام بل سر کنند و مردانی که عصر به عصر با قیافه کاملا به روز بر سر خیابان ها اتلاف عمر کنند و هم چنین دخترانی و البته پدران و مادرانی که کار درست را علی رغم تجربیات غلط پیشین خود به فرزندانشان بپذیرانند و سیاستمدارانی که هر روز بدون ترس از افکار عامه ، رنگی و لعابی عوض کنند و مدیرانی که به راحتی هر چه از گذشته دارند بر باد فنا دهند و باز بسازند و سرمایه دارانی که در حین مراحل دادرسی از روی زمین محو شوند و قاضیانی که و عالمانی که و دانشجویانی که و ...

به همین خاطر است که گفته شده و باز هم گفته می شود که دوای درد ، خود درد است و بس . این خود مردمند که باید خویشتن را درمان کنند و قدم بردارند ، نه آنکه از روی بی خیالی روزگار بگذرانند و تنهازمانی که رویدادی نابهنگام و اتفاقی ! (البته از دید خودشان) افتاد ، به فکر فرو روند و "کاسه چه کنم چه کنم " بر دست بگیرند و این تفکر باز در همان نطفه ترک حیات کند و دوباره روز از نو روزی از نو ...

و صد البته این بسیار واضح است که زمانی که درد و درمان و دوا و پزشک همگی یکی باشند ، تنها باز نادانی و بلاتکلیفی و گیچی است که راه درمان را می بندد ...

چیز دیگری از شرح حال و روزاین بیمارستان برای گفتن باقی نمانده است ، جز اینکه شاید ما بتوانیم دردمان را به همدیگر بگوییم چه دانستن خود نیمی از راه است ...

.............................................

پ.ن1: احتمال می دهم که زبان احیانا تند مقاله کسی یا کسانی را رنجیده خاطر کند ، لذا از این بابت از تمامی مخاطبین اهل فکر و قلم و البته فرهیخته عرصه وب نویسی عذرخواهی می کنم و تذکر می دهم که این مطلب صرفا تلنگری برای بیدار شدن از خوابی است که ما ایرانیان هوشیاری مان را به دستش سپرده ایم و البته امیدواریم که زبان ناخوشایند مقاله محتوای آن را تحت تاثیر قرار ندهد ...

پ.ن2: ابتدا می خواستم عنوان مقاله را "ضرورت آگاهی" بگذارم اما ...

پ.ن3: دوستان خدای ناکرده گمان نبرند که ما خود را تافته جدابافته می دانیم  ، خیر! ما هم چون بسیاری دیگر بیماریم ...

پ.ن4: عام شمولی این مطلب نه از این روست که بر همگان اطلاق داشته باشد ، نه! بلکه این جانب کلیت ها را عرض کرده ام و خویشتن نیز استثنائات فراوانی را در همین خاک می شناسم ...

پ.ن5: همان گونه که در بالا اشاره شد داستان این فرهنگ بیمار خلاصه در یک بیماری به نام غفلت نیست بلکه مجموعه ای از بیماری هایی هم چون غفلت ، فراموشی ، گیچی و روزمرگی است که دامنگیرساکنان ایران زمین شده است

اول دفتر ... 

بسم الله

پیش از هر چیز عرض سلام و تبریک سال نو خدمت همه اهالی وب

وبلاگ "هفت حرف" ، یک کار گروهی منظم و منسجم است که گرچه به لحاظ شکلی و حتی محتوایی نمونه های مشابه فراوانی را در عرصه وبلاگ نویسی به خود دیده است ، ولی به جهت تعداد نویسندگان ، تنوع صفحات ، برنامه ریزی کاری و ... ، متفاوت می نماید.

تقسیم روزهای هفته به هفت روز و انتخاب هفت موضوع کلی مجزا برای وبلاگ و اختصاص هر روز هفته به یک موضوع خاص و درنظر گرفتن یکی دو نفر برای نگارش مطالب هر روز و برنامه ریزی مشخص و انسجام کاری (البته اگر تمامی برنامه ها به خوبی محقق گردند) و پیش بینی سلایق و ذائقه های مختلف و متفاوت ، همه و همه بخشی از مزایای برنامه ای است که برای این وبلاگ گروهی چندموضوعه در نظر گرفته شده است.

از سوی دیگر همکاری گسترده و منسجم تعداد معتنابهی از نویسندگانی که پیشتر از این همگی مطالب متعددی را در نشریات دانشجویی و وبلاگ ها و سایت ها و جراید کشوری ، به تحریر درآورده اند ، با توجه به در نظر گرفتن تمایلات شخصی شان و البته باز گذاشتن امکان نگارش برای همه علاقه مندان از طریق در نظر گرفتن جایی برای  نوشتن مطالب تحت عنوان "نویسنده مهمان" (استفاده از تحریریه آزاد) ، بخش دیگری از برنامه پیش بینی شده برای وبلاگ حاضر است.

جدای از این مسائل ضرورت حفظ ارتباط میان عناصر فرهنگی نزدیک به هم و تشکیل حلقه های فکری ، مساله مهم دیگری است که هر چند در دنیای واقعی با مشکلات فراوانی مواجه است اما اینترنت ، ابزار سهل و ساده آن را در اختیار می گذارد و امکان آن را محقق می سازد و از این رو در این راستا به سادگی می توان در محملی هم چون یک وبلاگ ساده و معمولی ، به مراد خویشتن رسید و البته هم قطاران خویش را هم همراه ساخت...

تنها نکته ای که قبل از معرفی نویسندگان بایستی گفته شود این است که انسجام شکلی کار و همدلی نویسندگان "هفت حرف" ، هیچ گاه نافی تکثر سلایق و حتی دیدگاه هایشان نخواهدبود ، چه در همین جمع کوچک نیز اختلاف نظرهایی دیده می شود که شاید برای بسیاری از ما این واقعیت که با وجود همین تفاوت ها نیز می توان در کنارهم بود ، قابل باور نباشد اما آنچه مشترک جمع حاضر است تحمل نظرات متفاوت و امکان سازی برای ابراز آنها ازیک سو و توافق بر راکد نبودن در هر شرایطی و البته انتخاب راهکارفرهنگی برای نیل به مقصود و مهم تر از همه اجماع بر سر "ضرورت توسعه در کشور" از سوی دیگر است.

به هر ترتیب "هفت حرف" متشکل از هفت صفحه است که هر روز را به صفحه ای ویژه اختصاص می دهد و هر صفحه ای دبیر یا دبیرانی دارد :

1-اندیشه که شنبه ها بر روی وبلاگ قرار می گیرد و آقایان ذاکری و نوشادی مسئولیت آن را بر عهده دارند

2-هنر که یک شنبه ها و توسط آقای پاسدارشیرازی به روز می شود

3-اقتصاد که دوشنبه ها به وسیله آقای رباطی نوشته می شود

4-سیاست که سه شنبه ها به وسیله آقایان محمدی و نوشادی به روز می شود

5- ادبیات که چهارشنبه ها آقای ظرافت مسئول به روزرسانی آن است

6- اجتماع که پنج شنبه ها با همکاری آقایان تقوایی و اخباری زاده نوشته می شود

7- حقوق که جمعه ها توسط آقای بنی زمانی به روز می شود

در ضمن "هفت حرف" حداقل هفته ای یک بار سرمقاله ای اختصاصی خواهد داشت که نگارش آن بر عهده این جانب است.

به غیر از این قسمت ها ، همان طور که گفته شد بخش مجزایی تحت عنوان "نویسنده مهمان" در نظر گرفته شده است تا از این طریق کلیه کسانی که تمایل به نگارش در "هفت حرف" را دارند بتوانند مطالب خود را در معرض دید خوانندگان قرار دهند.

صرف نظر از نحوه چینش موضوعی مطالب ، "هفت حرف" یک بخش لینکدانی هم دارد که در آن به تفکیک و بنا به درخواست وب نویسان ، لینک وبلاگ های گوناگون دیگر برای دست یابی عموم به آنها گذاشته می شود که جهت استفاده علاقه مندان و پوشش موضوعی وبلاگ های فعال ، کاربرد خواهد داشت.

به هر حال در کل "هفت حرف" دربرگیرنده هفت فضای احتمالا غیرمتناجس و ناهمگون ولی منسجم و منظم است و همتش بر این است تا حرفی برای گفتن داشته باشد.

به امید آنکه چنین گردد و ما نیز بتوانیم در این فضا از نظرات تمامی دوستانی که پیگیر چنین مباحثی هستند استفاده نماییم و همگان را در کاری که باور داریم ضرورت امروز ماست ، شریک کنیم ...

والسلام

حرف صفرم

منوی اصلی

هفت حرف

هفته به هفته

نویسندگان

لوگوی ما

امکانات